در گذشته ای نه چندان دور، پزشکان و پزشکی یکی از مشاغلی بود که بیش‌ترین احترام را در سلسله مراتب شغلی در کشور ما و در سراسر جهان ایجاد می کرد. بسیاری از خانواده‌های نخبه و در موقعیت های بالای اجتماعی چه از لحاظ اقتصادی و چه از لحاظ حبثیت و سرمایه‌ی فرهنگی، فرزندان خود را به سوی تحصیل پزشکی هدایت می کردند و در این کار پیش از آنکه انگیزه‌های مالی داشته باشند به احترام و آبروی این حرفه می‌اندیشیدند. پزشکی به حق، حرفه‌ای «مقدس» به حساب می‌آمد و تمام حرفه‌هایی که به آن نزدیک بودند از جمله پرستاران دارای اهمیت زیادی تلقی شده و مردم به آنها به چشم کسانی می نگریستند که منجی ایشان و رهاکننده‌ی آنها از درد و مرگ و نیستی هستند.

اما این گذشته، با سیری که جامعه ما در طول دهه های اخیر با پیروی از الگوی نولیبرال انجام داده است، امروز تقریباً به طور حیرت انگیزی به ضد خود تبدیل شده است. البته ناگفته نگذاریم که در ابتدای انقلاب، طرحی برای پزشکی ملی بر روی مدل اروپایی و به‌ویژه مدل انگلیسی بهداشت در ایران ارائه شد اما بسیار سریع‌تر از آنچه تصور می شد این طرح زیر فشار منافع مالی به کنار گذاشته شد و از آن پس نیز هر چند بسیاری از پزشکان مسئول و دلسوز و دست اندرکاران و متصدیان بهداشت و پزشکی در کشور ما تلاش کردند که از حرکت پزشکی به سوی تبدیل شدن به یک بخش صرفاً درآمدزا و پولی و اقتصادی جلوگیری کنند متاسفانه موفقیت‌ها بسیار محدود بوده است و به‌رغم آنکه خوشبختانه سیستم‌های بیمه‌ی اجتماعی هنوز در کشور ما حفظ شده است، اما این بیمه‌ها هر روز کارایی کم‌تری یافته و در مقابل مدل نولیبرالی پزشکی، بر اساس مدل آمریکایی، خود را بیشتر تحمیل و صدمات و خسارات جبران ناپذیر خود را بیشتر بر بدنه اقتصادی و اجتماعی کشور ما وارد می‌کند.

نتیجه‌ی این رویکرد یعنی تقویت هر چه بیشتر پزشکی مبتنی بر سرمایه‌گذاری‌های کلان، سلسله‌مراتبی کردن کیفیت پزشکی و واداشتن بیماران به پرداخت هزینه‌های هرچه گزاف‌تر و استفاده از خدمات گران‌قیمت ولو به بهای ضربه‌زدن به سلامتی آنها (نظیر هدایت سیتماتیک زایمان‌‌ها به طرف سزارین، یا استفاده‌ی مبالغه‌آمیز و در بسیاری موارد بی‌جهت از اعمال جراحی و از اتاق‌های مراقبت ویژه و از عملیات پزشکی جانبی،...) نتایج اجتماعی مصیبت‌باری نه فقط برای کل مردم داشته است و سطح بهداشت را نازل کرده است و در حال بازتولید سیستم فاجعه باری همچون پزشکی آمریکا در ایران است، بلکه به آبرو و حیثیت کالبد پزشکی نیز ضربات جبران ناپذیری وارد کرده و می‌کند. امروزه برای یک فرد معمولی، پزشک و بیمارستان (به جز مواردی خاص و پزشکان و بیمارستان‌هایی که خوشبختانه هنوز وجود دارند و به مسئولیت‌های انسانی خود عمل می‌کنند) بیش از هر چیز تصویری تیره و مصیبت‌بار را القا می کند که به معنی از دست رفتن بخش بزرگی از منابع مالی و پس‌اندازهای آنها است. افراد به بیمارستان‌ها با دیده‌ی شک و تردید نگاه می‌کنند و می‌دانند که ورود به بیمارستان احتمالاً با ضربه‌ی مالی سختی به آنها همراه خواهد بود بدون آن‌که لزوماً به سلامتی آن‌ها بیانجامد. رجوع به پزشک که مردم تلاش می‌کنند به هر بهایی از آن اجتناب کنند برای بسیاری از مردم به معنی وارد شدن به سیری پایان‌ناپذیر از آزمایش‌ها و عکس‌برداری‌ها و ویزیت‌های مکرر و گزاف است که پایانی برای آن و برای دردهای آنها متصور نیست. به همین جهت نیز بسیاری بر این باورند که بهتر است از شیوه‌های خودپزشکی و یا توصیه‌های دوستان وآشنایان بهره ببرند تا خود را به دست پزشکان بسپارند. برخی از پزشکان متاسفانه به سرعت در حال قرار گرفتن در جایگاهی اجتماعی هستند که پیش از انقلاب دلال‌های موسوم به «بساز و بفروش» در آن قرار داشتند، یعنی کسانی که به ناچار باید به آنها رجوع کرد ولو آنکه بدانیم هیج اعتمادی نمی توان به آنها داشت و هیج ضمانتی در کار نیست که سلامتی ما را به ما بازگردانند اما هیچ شکی نیست در کار نیست که به احتمال زیاد و دیر یا زود به ما ضربه خواهند زد.

به باور ما هنوز فرصت آن هست که از این موقعیت که روز‌به‌روز ما را به سوی وضعیتی فاجعه‌بار می برد اجتناب کنیم. البته اگر از فاجعه‌بار بودن سخن می گوییم این ادعا را بر اساس تقریباً تمام مطالعاتی مطرح می کنیم که بر سیستم بهداشت آمریکا انجام شده و تصویری از آن را می توان در فیلم «سیکو» ساخته‌ی مایکل مور دید. و می دانیم که یکی از استدلال هایی که به پیروزی اوباما در انتخابات آمریکا انجامید قول وی مبنی بر تغییر سیستم بهداشتی این کشور بود. کشوری ثروتمند که در آن 50 میلیون نفر از جمعیت 300 میلیون نفری‌اش زیر پوشش هیچ بیمه‌ای نیستند و سایرین نیز ناچارند از بدترین شرایط مالی در زمینه‌ی بهداشت رنج برده و خود را در موقعیت کپورهای توسعه نایافته ببینند.

ما معتقدیم که بخشی از جامعه‌ی پزشکی و نهادهای پزشکی در کشور ما به دلیل تبعیت از الگوهای نولیبرالی در حال از دست دادن شدید اعتبار اجتماعی خود هستند و این امر نه به نفع آنها و نه به نفع مردم ما است. هر اندازه زودتر در این زمینه به آگاهی برسیم شانس بیشتری برای رهایی از اثرات سوء آن خواهیم داشت. در این باره بازهم خواهیم نوشت.